صرع (Epilepsy) چیست؟ آشنایی علمی و ساده با یکی از شایعترین اختلالات مغزی
مقدمه
صرع (Epilepsy) یکی از شناختهشدهترین بیماریهای نورولوژیک است که در آن، فعالیت الکتریکی مغز بهطور ناگهانی و غیرطبیعی افزایش مییابد و باعث بروز تشنج (Seizure) میشود. بر اساس آمار سازمان بهداشت جهانی، حدود ۵۰ میلیون نفر در سراسر جهان به این بیماری مبتلا هستند.
صرع ممکن است در هر سنی آغاز شود، اما در کودکی و سالمندی شایعتر است. در این مقاله از BrainBee.ir بهزبان ساده، ولی علمی، درباره صرع، علل، علائم، انواع، روشهای تشخیص، درمان و زندگی با این بیماری میپردازیم.
صرع چیست؟
مغز ما به کمک سیگنالهای الکتریکی، میلیاردها نورون را با هم هماهنگ میکند. در بیماری صرع، این هماهنگی به هم میریزد و مغز دچار فعالیت الکتریکی شدید و غیرکنترلشده میشود. این فعالیت میتواند باعث حرکات غیرارادی، از دست دادن هوشیاری، تغییرات رفتاری یا حسی شود.
نکته مهم: هر تشنجی به معنای صرع نیست. تنها زمانی که فرد دو یا بیش از دو تشنج بدون دلیل مشخص تجربه کند، به آن “صرع” گفته میشود.
علائم صرع
علائم بسته به نوع تشنج متفاوت هستند:
-
تشنج تونیک-کلونیک (معروف به گرند مال): از دست دادن هوشیاری، لرزش شدید بدن، سفت شدن عضلات
-
تشنج کوچک (ابسانس یا Petit mal): خیره شدن کوتاه، پلکزدن سریع، توقف موقت در صحبت یا فعالیت
-
تشنج کانونی: حرکات غیرعادی در یک بخش بدن، حس سوزنسوزن شدن، بوی عجیب، احساس ترس یا دژاوو
-
تشنج بدون لرزش: تغییر خلق، احساسات ناگهانی، یا اختلال در حافظه برای چند لحظه
علت صرع چیست؟
در بسیاری از بیماران، علت دقیق مشخص نیست (صرع ایدیوپاتیک). اما برخی عوامل شناختهشده عبارتند از:
-
ضربه به سر
-
عفونتهای مغزی مانند مننژیت
-
تومورهای مغزی
-
سکته مغزی
-
بیماریهای ژنتیکی
-
تب بالا در کودکی (صرع تبدار)
انواع صرع
-
صرع عمومی (Generalized Epilepsy): تمام مغز درگیر میشود؛ تشنجهای تونیک-کلونیک، ابسانس، آتونیک و میوکلونیک از این نوعاند.
-
صرع کانونی (Focal Epilepsy): تشنجها از یک نقطه مشخص در مغز آغاز میشوند.
-
صرع ترکیبی یا ناشناخته: ترکیبی از ویژگیهای دو نوع بالا یا علت نامشخص.
چگونه صرع تشخیص داده میشود؟
برای تشخیص epilepsy از این روشها استفاده میشود:
-
نوار مغزی (EEG): ثبت فعالیت الکتریکی مغز
-
MRI یا CT Scan: برای بررسی ساختار مغز، وجود تومور یا ضایعات
-
آزمایش خون: برای بررسی بیماریهای زمینهای
درمان صرع
درمان صرع هدفش کنترل تشنجهاست، نه لزوماً درمان کامل بیماری.
۱٫ داروهای ضدصرع (AEDs):
مانند کاربامازپین، لاموتریژین، والپروات سدیم و لوتیراستام. در ۷۰٪ بیماران، داروها باعث کنترل کامل تشنجها میشوند.
۲٫ جراحی مغز:
در بیمارانی که به دارو پاسخ نمیدهند و منشأ تشنج مشخص است، جراحی ممکن است راهحل باشد.
۳٫ تحریک عصب واگ (VNS):
وسیلهای کاشته میشود که سیگنالهای تنظیمکننده به مغز میفرستد.
۴٫ رژیم کتوژنیک:
در کودکان مقاوم به دارو، رژیم پرچرب و کمکربوهیدرات میتواند مؤثر باشد.
آیا صرع قابل درمان است؟
در بسیاری از موارد، بله. برخی بیماران با دارو برای سالها بدون تشنج میمانند. حتی در مواردی، پس از چند سال بدون تشنج، پزشک ممکن است دارو را قطع کند. اما صرع مزمن هم ممکن است باقی بماند و نیاز به پیگیری مداوم دارد.
زندگی با صرع: چگونه کیفیت زندگی را حفظ کنیم؟
-
داروها را دقیق و منظم مصرف کنید.
-
از کمخوابی و استرس پرهیز کنید.
-
رانندگی، شنا یا ورزشهای پرخطر را با مشورت پزشک انجام دهید.
-
در محیط کار یا مدرسه، اطرافیان را آگاه کنید تا در مواقع حمله کمکرسان باشند.
-
از اپلیکیشنهای ثبت تشنج استفاده کنید.
آیا صرع باعث اختلال در یادگیری یا هوش میشود؟
خیر. اکثر افراد مبتلا به صرع از نظر هوش، طبیعی هستند. با این حال، داروها، نوع صرع یا تعداد تشنجها ممکن است در تمرکز یا حافظه تأثیر بگذارند.
نتیجهگیری
صرع یک بیماری شایع اما قابل مدیریت است. آگاهی، پذیرش، درمان مناسب و حمایت اجتماعی میتوانند به بیماران کمک کنند زندگیای طبیعی و پرثمر داشته باشند. هدف BrainBee.ir ارتقای دانش عمومی و علمی درباره مغز و مغزپژوهی است؛ امیدواریم این مقاله گامی باشد در جهت درک بهتر و کاهش برچسبهای منفی نسبت به بیماری صرع.
